काठमाण्डौ, ७ पौष – उइगर क्षेत्रमा मानवअधिकार हनन रोक्नका लागि सरकार र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको उत्कृष्ट प्रयासको बाबजुद उत्तरपश्चिम चीनमा व्यापार र जबरजस्ती श्रम दुवै बढ्दै गएको छ।
लाखौं उइगर र अन्य टर्किक जनताले बनाएका उत्पादनहरूलाई तिनीहरूको इच्छाविपरीत चीनको वरपरका कारखानाहरूमा पश्चिमी बजारहरूमा पुग्नबाट रोक्नको लागि डिजाइन गरिएका उपायका बाबजुद चिनियाँ व्यापार फस्टाएको छ। सिनजियाङको पछिल्लो व्यापार तथ्यांक अनुसार सिन्जियाङमा पहिलो पटक ४९ प्रतिशत वृद्धि भएको देखिन्छ। जुन सन् २०२२ को तुलनामा तीन चौथाई वृद्धि हो।
अक्टोबर २४, २०२३ मा ‘साउथ चाइना मर्निङ पोस्ट’ द्वारा रिपोर्ट गरिएको तथ्यांकहरू उइगरको केन्द्रबिन्दुको ताक्लिमाकान मरुभूमिको सुदूर दक्षिणपश्चिमी छेउमा अवस्थित काशगर प्रान्तलाई उद्धृत गर्दै बेइजिङको मुखपत्र ‘चाइना न्यूज’बाट थप चकित पार्ने तथ्यांकहरु सार्वजनिक गरिएका छ। जसको वैदेशिक व्यापार अभूतपूर्व ११३ प्रतिशतले बढेको देखाइएको छ।
यो कसरी हुन सक्छ भनेर सोधिउको प्रश्नमा कम्युनिज्म मेमोरियल फाउन्डेशनका चाइना स्टडीजका निर्देशक डा एड्रियन जेन्जले यस क्षेत्रमा जबरजस्ती श्रमको बारेमा हालैका निष्कर्षहरू प्रकाशित भएको बताएका थिए। निर्यातमा भएको वृद्धिको एक मात्र व्याख्या, उइघुर क्षेत्रमा जबरजस्ती श्रम बढाउनु पर्ने उनको भनाइ छ।
सन् २०१५ मा चेन क्वानगुओ मुख्यतया मुस्लिम प्रान्तको गभर्नर बनेदेखि सिन्जियाङमा भएका मानवअधिकार हननका विषयमा जेन्जले गरेको अनुसन्धानले अत्याचारको एउटा राफ्टमा प्रकाश पारेको छ जसको स्वरूप परिवर्तन हुन सक्छ, तर जसको प्रकृति अझै गहिरो चिन्ताजनक छ।
‘बिटर विन्टर’सँग कुरा गर्दै जेन्जले भने, ‘हामी दक्षिणी सिनजियाङमा उइघुर प्रान्तहरूबाट निर्यात बढाउन धेरै समर्पित प्रयासहरू देखिरहेका छौं।” निकासी प्रतिशत मात्रै हो,’ उनले भने । “वास्तवमा हामीले के देखिरहेका छौं कि उइघुर हार्टल्याण्डहरूमा उत्पादनमा ठूलो वृद्धि भएको छ।’
जेन्जका अनुसार श्रम-गहन उत्पादनहरू, “जबरजस्ती उइघुर श्रममा संलग्न हुने जोखिममा रहेका सामानहरूका प्रकारहरू थिए। ओमेर कानात उइघुर मानव अधिकार परियोजना यूएचआरपीका कार्यकारी निर्देशक विश्वसनीय निर्यात डेटाको लागि बेइजिङको क्षमताको बारेमा शंका थियो। उनले भने, ‘एड्रियनको अनुसन्धानले यो धेरै स्पष्ट पार्छ; चिनियाँ सरकारले उइगरहरूको जीवनमा 100% नियन्त्रण र तिनीहरूको काममा 100% नियन्त्रण गर्ने आफ्नो योजनामा चरणबद्ध रूपमा सफल हुँदैछ। यसले पूर्वी तुर्किस्तानमा उत्पादन स्थानान्तरण गर्न आर्थिक सब्सिडीहरू पनि प्रयोग गरिरहेको छ।’
चीनको तथाकथित ‘पुनः-शिक्षा शिविर’मा उइघुर जबरजस्ती श्रमको प्रयोगलाई पत्रकार, विद्वान र गैर-नाफामुखी संस्थाहरूले प्रत्यक्षदर्शी खाताहरू, लीक गरिएका आधिकारिक कागजातहरू र भूमिगत रिपोर्टिङको आधारमा राम्रोसँग अभिलेखीकरण गरेका छन्। चिनियाँ सरकारको गरीबी उन्मूलन कार्यक्रम अन्तर्गत चीनको वरिपरिको कारखानामा किसान र गाउँलेहरूलाई जबरजस्ती गर्नको लागि पारदर्शी छुट्टै तर अझ व्यापक छ। नेपालपाना