काठमाण्डौ, १३ श्रावण – चीनको श्रेष्ठताको क्षेत्रीय दाबीले दक्षिणपूर्वी एसियाली देशहरूलाई घेरेको रूपमा महत्त्वपूर्ण आकार लिन थालेको छ।
क्षेत्रीय शक्तिगृह मात्र नभई विश्वव्यापी रूपमा सिकारी बन्ने यसको महत्वाकांक्षाले यसका धेरै छिमेकी राष्ट्रहरूलाई बेइजिङसँग घनिष्ठ सहयोगका लागि सावधानीपूर्ण दृष्टिकोण अपनाउन प्रेरित गरेको छ।
चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (सीसीपी) ले आफ्नो बहु ट्रिलियन डलरको पाल्तु परियोजना, बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) लाई तीव्र पार्दै सत्ताको खोजी सुरु गरेको छ, जसले चिनियाँ राज्यलाई विश्वको आर्थिक शक्ति घर बन्ने लक्ष्य राखेको छ।
यद्यपि यो परियोजना प्रायः विवादास्पद सम्भावना भएको छ जसको विश्वव्यापी वित्तीय सल्लाहकारहरूले बेइजिङको प्रयासमा ऋणको जालको बढ्दो मामिलालाई ध्यानमा राखेर चेतावनी दिएका छन्। ऋण लिने राष्ट्रहरूलाई जालमा पार्ने चीनको क्षमता आर्थिक रूपमा अस्थिर देशहरूमा शक्तिलाई प्रभाव पार्नको लागि आर्थिक प्रलोभन हो भन्ने बुझिन्छ।
कम्बोडियासँग घनिष्ठ सम्बन्ध कायम गर्ने चीनको उद्देश्य दक्षिणपूर्वी एसियाली क्षेत्रभित्रको एउटा विशिष्ट उदाहरण हो। धेरै विश्लेषकहरूले निष्कर्ष निकालेका छन् कि कम्बोडियाको चीनसँग घनिष्ठ पङ्क्तिबद्धता पश्चिमी देशहरूसँगको परम्परागत सम्बन्धको मूल्यमा आएको हो ।
यसबाहेक, यसले कम्बोडियाको स्वतन्त्र परराष्ट्र नीति अवलम्बन गर्ने क्षमतामा बाधा पु¥याएको मात्र होइन, यसलाई विश्वव्यापी क्षेत्र र दक्षिण चीन सागर विवादमा चिनियाँ संशोधनवादी दृष्टिकोणको सम्भावित सहयोगीको रूपमा अगाडि बढाएको छ। कम्बोडियामा चीनको बढ्दो आर्थिक र रणनीतिक चासोले यस क्षेत्रमा शक्तिको क्षेत्रीय सन्तुलनको लागि हानिकारक प्रभावहरूको बारेमा बहसको नेतृत्व गरेको छ।
कम्बोडियाले चीनको क्षेत्रीय रणनीतिक नीतिको लागि पनि महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ जहाँ यसले यस क्षेत्रमा चिनियाँ प्रभाव विस्तार गर्न उत्तम क्षेत्रको रूपमा काम गर्दछ। चीनले कम्बोडियाको निर्णय प्रक्रियामा आफ्नो हिस्सेदारी बढाउने सुरक्षा सहयोग गर्ने प्रयास पनि गरिरहेको छ। भर्खरैका रिपोर्टहरू अनुसार, चीनले दुई देशहरू बीचको सैन्य सम्बन्ध सुदृढ गर्न घनिष्ठ सहयोगको भागको रूपमा लिने नियमित वार्षिक सैन्य अभ्यासहरू बाहेक २०१९ मा मात्रै कम्बोडियालाई सैन्य सहायताको रूपमा युएस डलर ८४ मिलियन प्रदान गरेको थियो।
कम्बोडियामा चीनको हकिश आउटरीचमा, यसको अर्थतन्त्रको अन्तर्निहित घेरा पनि छ। आर्थिक रूपमा, २०१९ मा कम्बोडियाको लगभग ४३% एफडीआई चीनबाट भएको थियो र देशका ७०% भन्दा बढी पूर्वाधार परियोजनाहरू चिनियाँ फर्महरूद्वारा वित्त पोषित छन्। यी तथ्याङ्कहरू सङ्ख्याका हिसाबले मात्र महत्त्वपूर्ण छैनन् तर कम्बोडियाको चिनियाँ वित्तमा रहेको निर्भरताको सङ्केत पनि हो। त्यस्ता लगानीहरू भन्दा माथि, बेइजिङ दक्षिणपूर्वी एसियाका देशहरू तर विशेष गरी कम्बोडिया र लाओसका लागि विकास सहायता र वित्तीय सहायताको एक महत्त्वपूर्ण स्रोत भएको छ।
दुवै देशले आकर्षक सौदावाजीको अन्त्य गर्दै आएका छन् र त्यो व्यापारको भागको रूपमा बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभमा पनि सामेल भएका छन्। कम्बोडियाले मात्रै सन् २०२० सम्म चीनबाट ८६ करोड डलरभन्दा बढी एफडीआई प्राप्त गरेको थियो। अन्य छिमेकी देशहरूसँग पनि यस्तै खेल योजना बनाइएको छ; चीनले आसियान ब्लकसँग विशेष साझेदारी निर्माण गर्ने प्रयास गरिरहेको छ जसले सम्बन्धित देशहरूलाई आर्थिक ऋणको जालमा धकेल्न सक्षम पारेको छ।
बेइजिङको रणनीति, लाओस र कम्बोडिया बाहेक दक्षिणपूर्वी एसियाली क्षेत्रमा अहिलेसम्म असफल भएको छ। रणनीतिक अधिग्रहणका फाइदाहरू र निर्णय लिने महत्त्वपूर्ण हिस्सेदारी अन्य क्षेत्रहरूमा खेलेको तुलनामा यस क्षेत्रमा पूरा हुन सकेको छैन। आसियान क्षेत्रका सदस्यहरूले बरु चीनको सन्दर्भमा सन्तुलन राम्रोसँग राखेका छन् र उनीहरूलाई संकेत गरेका छन् कि समूहलाई चिनियाँ प्रतिज्ञाहरूमा फसाउन सकिँदैन।
चीन विरुद्ध दक्षिणपूर्वी एसियाली क्षेत्रका राष्ट्रहरूले सामना गर्ने विश्वासको कमीले चिनियाँ रणनीतिहरूको नैतिक अनुस्मारक हो र उनीहरूलाई चीनको ब्वाँसो–योद्धा चित्रणलाई स्वीकार गर्नबाट रोकेको छ। अर्कोतर्फ बेइजिङले यस क्षेत्रका देशहरूलाई आफ्नो राष्ट्रिय हितमा मिलाउनु पर्ने महत्त्वलाई बुझेको छ र त्यसैले नाइन ड्यास लाइनका कारण द्वन्द्वको इतिहासलाई ध्यानमा राख्दै सम्बन्ध सुधार्ने प्रयास गरेको छ। यस मामिलामा कम्बोडियाले बेइजिङलाई यस क्षेत्रमा विद्यमान यथास्थितिलाई हटाउने अवसर प्रदान गरेको देखिन्छ।
तसर्थ, कम्बोडियाका लागि समयमै आफ्नो आर्थिक निर्भरताको सन्दर्भमा चिनियाँ वित्तबाट अलग हुनुका साथै यसको सार्वभौम सीमाभित्र सीसीपीबाट हुने राजनीतिक घुसपैठको प्रतिरोध गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण छ। यो क्षेत्रले सीसीपीले प्रदर्शन गरिरहेको विस्तारवादी प्रवृत्तिलाई बुझ्ने समय आएको छ, कम्बोडियाले यस्तो परिदृश्यको आगमनमा बेइजिङको आक्रामक दृष्टिकोणलाई आफ्नै सिमाना र वरपर रोक्न धेरै ठूलो भूमिका खेल्नुपर्छ। नेपाल पाना