काठमाण्डौ, १५ कार्तिक – भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले गत महिना उज्वेकिस्तानको ऐतिहासिक सहर समरकन्दमा भएको सांघाई सहयोग संगठन (एससीओ) शिखर सम्मेलनमा अन्य नेताहरूसँग एउटै छानामुनि सामूहिक तस्बिर खिचेका थिए।
उनीहरु एकअर्काबाट केही फिटको दुरीमा उभिएका थिए तर उनीहरुबीचको दूरी लामो थियो । यति नजिक आए पनि उनीहरुले न हात मिलाए न त सार्वजनिक रुपमा देखिने एक अर्काको उपस्थितिको ख्याल नै गरे । सिङ्गापुरमा जन्मिएका चिनियाँ पत्रकार सुन सीले दुई नेताबीचको समस्या कसले पहल गर्ने वा कसको आँखा पहिले झिम्काउने भन्ने हो भन्ने विश्वास गर्छन्।
बीबीसी हिन्दीसँगको कुराकानीमा उनी भन्छन्, “सन् २०२० मा गलवान उपत्यकामा पूर्व सीमा द्वन्द्वमा उनीहरूको मित्रता पुनः सुरु गर्न कसले पहिलो कदम चाल्छ, यो दुई नेताबीचको सबैभन्दा ठूलो प्रश्न हो। जुन हामीले भर्खरै एससीओमा देख्यौं। शिखर सम्मेलन, यो एकदम निराशाजनक थियो कि तिनीहरू एक अर्कालाई भेट्न सकेनन्।”
राष्ट्रपति सी जिनपिङ अहिले पहिलेभन्दा धेरै शक्तिशाली भएको भनिएको छ । केही विज्ञहरूले उनको कद अब महान् चिनियाँ नेता देङ सियाओपिङभन्दा ठूलो हुनसक्ने विश्वास गर्छन्। हालै उहाँ कीर्तिमानी तेस्रो पटक आगामी पाँच वर्षको कार्यकालका लागि चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको महासचिवमा पुनः निर्वाचित हुनुभएको छ। विश्लेषकहरू भन्छन् कि उनी पहिले भन्दा धेरै शक्तिशाली बनेका छन् र उनी लामो समयसम्म सत्तामा रहन सक्छन्।
यस अवसरमा भारतका प्रधानमन्त्रीले उनलाई बधाई दिएनन् । पाँच वर्षअघि उनले सी जिनपिङलाई कम्युनिष्ट पार्टीको दोस्रो पटक महासचिवमा निर्वाचित भएकोमा बधाई दिएका थिए। यसलाई चीनको राजनीतिक करिडोरमा कसरी हेरिएको छ ?
सिचुआन युनिभर्सिटीका अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनका प्राध्यापक ह्वाङ युनसोङले बीबीसी हिन्दीलाई इमेल अन्तर्वार्तामा प्रधानमन्त्री मोदीको मौनतालाई चीनमा राम्रोसँग नदेखिएको बताए। उनी भन्छन्, “राष्ट्रपति सीको पुनःनिर्वाचनमा प्रधानमन्त्री मोदीको मौनताले खतरनाक सङ्केत दिएको छ। यसले दुई देशबीचको विवाद र द्वन्द्वलाई थप उजागर गरेको छ र हाम्रो आपसी हितको सम्भावनालाई निकै कमजोर बनाउँछ। स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्दा। दुई देशबीचको मतभेदलाई सुल्झाउन प्रयास गर्न र समाधान गर्न प्रधानमन्त्री मोदीले कुनै राम्रो भूमिका खेल्दैनन्।
प्रा ह्वाङ युनसोङले पनि भने, “हामीले सन् २०२० को जुनदेखि द्विपक्षीय सम्बन्धको जगमा गम्भीर क्षति पुगेको कुरा स्वीकार गर्नुपर्छ। शीर्ष नेताहरूले अर्थपूर्ण वार्तामा संलग्न हुने इच्छाशक्ति र इच्छाशक्ति गुमाएका छन्। शीर्ष नेतृत्वको सहभागिता नहुँदा, यो हो। सम्बन्ध सुधार्न झन् गाह्रो हुँदै गयो।”
दिल्लीको फोर स्कूल अफ म्यानेजमेन्टका चिनियाँ मामिलाका विज्ञ डा फैसल अहमद प्रधानमन्त्रीको मौनताबारे बताउँछन्, “मित्रतामा केही समस्या हुन सक्छन्। र कहिलेकाहीँ कूटनीतिक माध्यमबाट र प्रतीकात्मक माध्यमबाट यसलाई व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। वास्तविकता, वर्तमान परिस्थितिको सन्दर्भमा पनि आवश्यक छ। स्मरण रहोस् कि सी जिनपिङलाई सन् २०२० मा राष्ट्रपति बाइडेनलाई बधाई दिन दुई हप्ताभन्दा बढी समय लाग्यो।”
सिङ्गापुरमा चिनियाँ पत्रकार सुन सीका अनुसार, “सी जिनपिङ भर्खरै कम्युनिष्ट पार्टीको महासचिवमा निर्वाचित भएका छन्। अर्को वर्ष उनी तेस्रो पटक चीनको राष्ट्रपति बन्दा प्रधानमन्त्री मोदीले राष्ट्रपति सीलाई पक्कै पनि बधाई दिनेछन् भन्ने मलाई आशा छ।
वैसे, एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न यो पनि छ कि सी जिनपिङको बढ्दो कद र तेस्रो पटक चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको महासचिवमा निर्वाचित हुनुले भारतको स्वास्थ्यमा असर गर्छ? यसको नतिजा के हुन सक्छ?
चिनियाँ पत्रकार सुन सी भन्छन्, “सी जिनपिङ चीनको आधुनिक इतिहासमा सबैभन्दा बलियो नेता बन्नुहुनेछ भन्नेमा कुनै शंका छैन। सत्तामा उनको पूर्ण नियन्त्रण हुनेछ। त्यसैले मलाई लाग्छ कि उनी सबै छिमेकी देशहरूसँगको सीमा विवादमा संलग्न हुनेछन्। भारत सहित।” अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा थप कडा अडान देखाउनेछ।”
तर चीनको सिचुआन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक ह्वाङ युन्सङले बीबीसीलाई भने कि राष्ट्रपति सी जिनपिङको नेतृत्वमा चिनियाँ सरकारले भारतप्रतिको आफ्नो नीतिको निरन्तरता र स्थिरता कायम राख्नेछ। “हामी विश्वस्त छौं कि राष्ट्रपति सीले द्विपक्षीय सम्बन्धलाई महत्व दिनुहुनेछ,” उनले भने।
ह्वाङ युनसोङले यसबारे व्याख्या गर्दै भने, “राष्ट्रपति सीले भारत र चीनका दुई महान् सभ्यताहरूबीचको असल र छिमेकी मित्रतालाई कायम राख्नुहुनेछ र चीन-भारत सहयोगमार्फत एसियाली शताब्दीको प्रतिबद्धतालाई निरन्तरता दिनुहुनेछ। भारतको निर्वाचनले द्विपक्षीय सम्बन्धको पुनर्स्थापना र दिगो विकासमा सबैभन्दा बढी योगदान दिनेछ।