काठमाण्डौ, १६ अषाढ – भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी जुन २१ देखि २४ सम्म अमेरिकाको आफ्नो आगामी औपचारिक राजकीय भ्रमणको क्रममा दोस्रो पटक अमेरिकी कांग्रेसको संयुक्त बैठकलाई सम्बोधन गर्ने पहिलो भारतीय प्रधानमन्त्री हुन्। प्रधानमन्त्री मोदीलाई दिइएको निमन्त्रणाले द्विपक्षीय सम्मान झल्काउँछ र संयुक्त राज्यमा उसलाई समर्थन छ।
अमेरिकी कांग्रेसको संयुक्त बैठकलाई सम्बोधन गर्ने सन्दर्भमा इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुपछि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी दोस्रो स्थानमा छन्। नेतान्याहुले तीन पटक यो सम्मान हासिल गरेका छन्।
प्रजातान्त्रिक राष्ट्रपति जो बाइडेनले भारतीय प्रधानमन्त्रीलाई ह्वाइट हाउस स्टेट डिनरको लागि आमन्त्रित गर्दैछन् र रिपब्लिक स्पिकरले उनलाई कांग्रेसको संयुक्त सत्रलाई सम्बोधन गर्न भनिएको छ। जसले भारत-अमेरिका सम्बन्ध, आधुनिक कूटनीति बढाउन द्विपक्षीय समर्थनलाई संकेत गरेको छ।
पीएम मोदीलाई यो सम्मानले यो प्रकारको अवसर संयुक्त राज्य अमेरिकाका निकटतम सहयोगीहरूलाई मात्र दिइएको हो भन्ने देखाउँछ।
मोदीको आगमनपछि औपचारिक स्वागत र द्विपक्षीय बैठक र प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय वार्ता हुनेछ। राष्ट्रपति जो र प्रथम महिला जिल बाइडेनले उनको सम्मानमा राजकीय रात्रिभोजको आयोजना गर्नेछन्। संयुक्त राज्य अमेरिकाका निकटतम सहयोगीहरूलाई मात्र दिइएको एकमात्र अवसरमा, मोदीले आफ्नो राज्य भ्रमणको क्रममा अमेरिकी कांग्रेसको संयुक्त सत्रलाई सम्बोधन गर्ने मोर्डन डिप्लोमेसीले रिपोर्ट गरेको छ।
लगभग एक दशक अघि नरेन्द्र मोदी सत्तामा आएपछि अमेरिका-भारत सम्बन्ध तीव्र रूपमा बढेको छ, अमेरिकासँग सुरक्षा र आर्थिक सम्बन्धहरू स्पष्ट रूपमा बढेको छ, व्यापक इन्डो-प्यासिफिकमा चीनको प्रभावलाई सीमित गर्ने साझा हितहरूको वरिपरि आतंकवाद प्रतिरोध जस्ता सुरक्षा सहयोगलाई गहन बनाएको छ।
यसैबीच, बाइडेन प्रशासनले दुई दशकको रणनीतिक सम्बन्धलाई गहिरो बनाएपछि दुई देशबीचको रणनीतिक साझेदारीको दायरालाई अझ फराकिलो बनाउन र साझा सुरक्षा संरचनामा भारतीय एकीकरणलाई गहिरो बनाउन खोजेको छ।
ह्वाइट हाउसका प्रेस सेक्रेटरीले ‘राष्ट्रपति र प्रथम महिला जुन २२ मा हुने आधिकारिक राजकीय भ्रमणका लागि प्रधानमन्त्री मोदीलाई स्वागत गर्न उत्सुक छन्। यो अमेरिका-भारत बीचको गहिरो र घनिष्ठ साझेदारीलाई पुन: पुष्टि गर्ने अवसर हुने’ बताइएको छ।
प्रोटोकलको उच्चतम स्तरमा राज्य भ्रमणहरू अमेरिकी प्रणालीमा दुर्लभ छन्, र प्रधानमन्त्री मोदी बिडेन राष्ट्रपतिको अवधिमा तेस्रो राज्य आगन्तुक हुन्।
ऐतिहासिक रूपमा, मोदी सन् १९६३ मा राष्ट्रपति सर्वपल्ली राधाकृष्णन र २००९ मा प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंहबाट अमेरिकाको राजकीय भ्रमणका लागि आमन्त्रित तेस्रो भारतीय नेता हुनेछन्। ‘हामी सबैलाई संकेत गर्ने भविष्य’ को बारेमा अगस्टले कुरा गरे।
मोदीको राजकीय भ्रमण कुनै पनि नेताको अमेरिकाको सबैभन्दा लामो यात्रा पनि हुनेछ। तसर्थ, धेरै हिसाबले यो भ्रमणले अमेरिकाले भारतसँगको आफ्नो सम्बन्धलाई मान्यता दिएको प्रमुख संकेत हो।
एजेन्डामा व्यापार, रक्षा र महत्वपूर्ण खनिजहरू र भारत-अमेरिका रक्षा साझेदारीको महत्वपूर्ण प्रगति, संयुक्त उत्पादन सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने सम्झौताहरू छन्।
मोदीको राजकीय भ्रमण अघि, अमेरिकी रक्षा सचिव लोयड अस्टिन द्विपक्षीय रक्षा सहयोग, विशेष गरी सैन्य सह-विकासका लागि महत्वपूर्ण प्रविधिहरू हस्तान्तरण गर्ने क्षेत्रमा उच्च प्रत्याशित सम्झौताहरूको आधार निर्माण गर्ने तरिकाहरू अन्वेषण गर्न दुई दिने भारत भ्रमण गरे।
द्विपक्षीय व्यापार गत वर्ष रेकर्ड-ब्रेक गर्दै १९१ बिलियन पुगेको थियो। भारत-अमेरिका व्यापार परिषदले वाशिंगटनमा दुई दिनसम्म चल्ने इण्डक्स सम्मेलन पनि आयोजना गर्ने छ।
नयाँ दिल्लीसँगको दशकौंको बीचमा चिसो सम्बन्धलाई अमेरिकाले विगत बीस वर्षमा उल्लेखनीय रूपमा नजिक भएको छ। साझा भू-रणनीतिक चासोसँगै व्यापार र लगानीको प्रवाह बढेको छ र दक्षिण एसिया र हिन्द महासागर क्षेत्रमा चीनको बढ्दो उपस्थिति र दृढता दुवैका लागि चिन्ताको विषय हो।
राष्ट्रपति बाराक ओबामाले भारतलाई “प्रमुख रक्षा साझेदार” घोषणा गरे र चीन-भारत सीमा लगायत चीनको क्षेत्रीय दृढताको बारेमा ट्रम्प प्रशासनको बढ्दो चिन्ताले अमेरिका-भारत सुरक्षा साझेदारीलाई सुदृढ बनाएको छ।
चतुर्भुज सुरक्षा संवाद ‘क्वाड’ मा चिनियाँ महत्वाकांक्षाको काउन्टरवेटको रूपमा भारतलाई संयुक्त राज्य अमेरिका, अष्ट्रेलिया र जापानसँगै समावेश गरिएको थियो। उच्चस्तरीय सैन्य प्रविधिको आदानप्रदानका लागि बेका सम्झौता पछि यो भएको बताइएको छ। नेपालपाना