काठमाण्डौ, २६ माघ – जनवरी २४ मा जेनेभामा भएको संयुक्त राष्ट्र मानवअधिकार परिषद्मा चीनको चौथो विश्वव्यापी आवधिक समीक्षाको एक दिनपछि, २० देशका प्रतिनिधिहरूले तिब्बतमा भएका मानवअधिकार उल्लंघनका घटनाहरूबारे चीनलाई प्रश्न उठाएपछि बेइजिङले विश्वको महत्त्वलाई कम गर्न एक साइड इभेन्टको आयोजना गर्यो।
बेइजिङको ‘चाइना सोसाइटी फर ह्युमन राइट्स स्टडीज’ ले जेनेभामा संयुक्त राष्ट्रसंघको अधिकार समीक्षा सत्रमा ‘मानव अधिकार र चिनियाँ आधुनिकीकरण’ शीर्षकको साइड इभेन्ट आयोजना गरेको थियो। अनलाइन स्ट्रिम गरिएको यस साइड इभेन्टमा ५० भन्दा बढी विज्ञ, विद्वान, सामाजिक संघसंस्थाका प्रतिनिधिहरू र सञ्चारमाध्यमका प्रतिनिधिहरू सहभागी भएका थिए।
चिनियाँ गैरसरकारी संस्थाले जेनेभामा आयोजना गरेको साइड इभेन्टलाई हाइलाइट गर्दै चीनको प्रचार प्रसार माध्यम ‘ग्लोबल टाइम्स’ र ‘सिन्ह्वा’ समाचार एजेन्सीले भनेका छन्, ‘विश्व विज्ञहरूले मानवअधिकार संरक्षणमा चीनको उपलब्धिको प्रशंसा गरेका छन्।’ एक छानबिनमा पिटर हेडिगर, एक पूर्व स्विस कूटनीतिज्ञ, एक मात्र विदेशी ‘विज्ञ’ थिए र चिनियाँ ‘विज्ञहरू’ सबै चीनमा आधारित चिनियाँ सरकारद्वारा अनुदान प्राप्त संस्थानहरूसँग सम्बद्ध थिए।
‘सिन्ह्वा’ ले हेडिगरलाई उद्धृत गर्दै भन्यो, ‘मानव अधिकारको संरक्षणमा चीनको उपलब्धिहरू साँच्चै उल्लेखनीय छन्, र नागरिकहरूसँग यी प्रशंसनीय उपलब्धिहरूमा गर्व गर्ने पर्याप्त कारणहरू छन्।’ यद्यपि, यो ध्यान दिनु पर्छ कि हेडिगर चीनको लागि एक उत्साही वकिल थिए अक्सर चिनियाँ आधिकारिक मिडियामा उद्धृत गरेका छन्।
हालै गत जुनमा बेइजिङमा आयोजित ग्लोबल ह्युमन राइट्स गभर्नेन्स फोरममा उनले युक्रेन संकटको समाधान खोज्ने चीनको पहलको प्रशंसा गरेका छन् र चीनको पहल र प्रयासलाई बेवास्ता गरेकोमा अमेरिका र युरोपेली संघको आलोचना गरेका छन्। उनले जोड दिए, ‘युक्रेन संकटको लागि चीनको समाधानलाई बेवास्ता गर्नु दुखद हो।’ हेडिगरको विचार चिनियाँ आधिकारिक मिडियामा मात्र उद्धृत गरिएको थियो र स्वतन्त्र मिडियाले बेवास्ता गर्यो।
साइड इभेन्टमा भाग लिने तथाकथित ‘विश्वविज्ञहरू’ मा द चाइना सोसाइटी फर ह्युमन राइट्स स्टडीजका उपमहासचिव झू होङ्ली, साउथवेस्ट युनिभर्सिटी अफ पोलिटिकल साइन्स एन्ड लका सह-प्राध्यापक सियाओ वु र वरिष्ठ फेलो दाई रुइजुन सहभागी थिए।
माथिका सबै प्रतिनिधिहरू चिनियाँ सरकारद्वारा स्थापित र आर्थिक सहयोगमा चीनमा आधारित संस्थानहरूका हुनाले तिनीहरूको भनाइ स्वाभाविक रूपमा शंकास्पद हुन्छ। यसबाहेक, यी ‘विज्ञहरू’ मध्ये कुनैले पनि तिब्बत भित्रको मानवअधिकारको अवस्था र २००८ मा तिब्बती र २००९ मा उइघुरहरूले गरेको विद्रोहबारे रिपोर्ट गरेका छैनन्।
बेइजिङको आर्थिक सहयोगमा आयोजित तीन सयभन्दा बढी विश्वव्यापी विद्वानहरूको सहभागितामा तिब्बती अध्ययनसम्बन्धी तीनदिने अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चलाई जवाफ दिँदै धर्मशालास्थित निर्वासित तिब्बती सरकारका प्रवक्ता तेन्जिन लेखेले भने, ‘चिनियाँ सरकारको दावी। तिब्बती संस्कृति, भाषा र धर्मको रक्षा गर्नु पूर्णतया असत्य हो, र थपे कि “उनीहरूले त्यस्ता प्लेटफर्महरू र सेमिनारहरू प्रयोग गरेर अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा आफ्ना झूटा विषयहरुको प्रचार गरिरहेका छन्।’ नेपालपाना